Ostatnia aktualizacja: 2026-09-04
Listę spisałem na tarasie wynajętego domu pod Kalamitsi, ostatniego wieczoru na Krecie. Oleander w narożniku, dwie donice rozmarynu przy schodach, cytryna w drewnianej skrzyni na kółkach, bugenwilla puszczona po ścianie aż na pergolę. Wszystko to rosło na powierzchni mniejszej niż mój balkon w Warszawie. W połowie września rozłożyłem tę kartkę na stole w kuchni i zacząłem sprawdzać, co z niej ma u nas sens.
Odpadła większość. Bugenwilla, cytryna i oliwka nie zimują u nas na zewnątrz i nie ma tu żadnego triku, który to zmieni. Oleander da się utrzymać, ale on nie zimuje na balkonie, tylko w jasnym pomieszczeniu przy kilku stopniach powyżej zera, gdzie stoi od listopada do kwietnia i zajmuje miejsce. Wawrzyn to ta sama historia. Rozmaryn potrafi przetrwać łagodną zimę na południu i zachodzie kraju, częściej jednak wykańcza go nie mróz, a mokre podłoże w lutym. Lawenda wąskolistna zimuje u nas bez okrycia, tyle że w gruncie. W donicy to już inna sprawa.
Ta różnica między gruntem a donicą jest sednem całej historii i przez pierwszy rok kompletnie jej nie rozumiałem. Roślina posadzona w ziemi ma wokół korzeni masę, która zamarza powoli i płytko. Ta sama roślina w donicy stojącej na płycie balkonowej dostaje mróz ze wszystkich stron naraz, łącznie ze spodem. Bryła korzeniowa przemarza na wylot, a przy kilku cyklach odwilży i przymrozku, czyli przy typowym polskim styczniu, korzenie po prostu gniją. Grek nie ma tego problemu, bo jego zima to dziesięć stopni i deszcz. On przenosi donice ze względu na wiatr, nie na mróz.
Z listy zostały mi więc lawenda, trawy ozdobne, karłowe sosny i figowiec odmiany Brown Turkey w osłoniętym kącie, przykrywany na zimę. To nie jest Kreta, ale wygląda spokojnie i nie wymaga przenoszenia czterdziestu kilogramów do piwnicy w listopadzie.
Drugą rzeczą, którą przywiozłem, były same pojemniki. Na greckich tarasach stoją najczęściej terakota albo beton, prawie nigdy plastik, i po powrocie zrozumiałem dlaczego. Ciężka donica nie przewraca się przy wietrze, a wiatr na dziesiątym piętrze bywa gorszy niż na wybrzeżu. Problem w tym, że beton betonowi nierówny. Tania donica ogrodowa pęka po pierwszej zimie, bo woda wsiąka w pory, zamarza, zwiększa objętość i rozsadza materiał od środka. Beton architektoniczny ma niską nasiąkliwość i po to się go stosuje na zewnątrz. Szukając czegoś, co przetrwa więcej niż jeden sezon, trafiłem na polskiego producenta Betonova, który odlewa donice z betonu zbrojonego włóknem szklanym, dzięki czemu ścianka jest cieńsza i lżejsza niż w zwykłym betonie.
Przy okazji rozwiązałem problem, z którym mocowałem się od dwóch lat. Mój balkon graniczy z sąsiednim, a dzieli nas płyta sięgająca ledwie do pasa. Parawan wyglądał źle, mata trzcinowa rozlatywała się co sezon. Na Krecie widziałem to zrobione inaczej: rząd niskich, wydłużonych donic ustawionych w linii, obsadzonych trawami, które rosną wyżej niż sam pojemnik. Dostajesz zieloną ścianę bez wieszania czegokolwiek i bez wiercenia w balustradzie. W Polsce takie płaskie formy sprzedaje się jako donice niskie, u wspomnianego producenta jest to kolekcja Basso, i to jest chyba jedyna rzecz z tamtego tarasu, którą przeniosłem jeden do jednego.
Zanim jednak ustawisz cokolwiek ciężkiego, policz. Sama donica betonowa waży swoje, a do tego dochodzi podłoże, które po ulewie potrafi ważyć półtora raza więcej niż suche. Duży pojemnik z mokrą ziemią i rośliną spokojnie przekracza sto kilogramów. Nie wiem, jakie obciążenie przewiduje dokumentacja Twojego budynku, i nikt tego nie zgadnie z internetu, natomiast zasada jest prosta i sprawdza się wszędzie: ciężkie stawiać przy ścianie nośnej, nie przy zewnętrznej krawędzi płyty, i rozkładać na kilka mniejszych pojemników zamiast jednego kolosa. W starym budownictwie z lat sześćdziesiątych podpytałbym jeszcze administrację.
Trzecia sprawa to odpływ. Na greckim tarasie woda z donicy ląduje na kamieniu i wysycha do południa. U nas stoi w spodku, w listopadzie zamarza i rozsadza korzenie od dołu. Podstawki wyrzuciłem po pierwszym sezonie, donice stoją na dwucentymetrowych dystansach, a na dnie mam warstwę keramzytu. Od tego czasu nic mi nie wypadło zimą, choć uczciwie mówiąc mam za sobą dopiero dwie zimy i jedna z nich była wyjątkowo łagodna.
Efekt po tych dwóch latach jest taki, że balkon nie wygląda jak Kreta i nigdy nie będzie. Wygląda natomiast jak miejsce, gdzie chce się usiąść w maju, a w styczniu nie trzeba na nie patrzeć z poczuciem winy. Lista, którą przywiozłem, skurczyła się o dwie trzecie. Została z niej zasada, że zieleń dobiera się do zimy, a nie do wakacyjnego zdjęcia, i że pojemnik jest tu ważniejszy od rośliny.
